De geschiedenis van het Sophia Kinderziekenhuis in een notendop

Het huidige Sophia Kinderziekenhuis
De kindergeneeskunde heeft zich eigenlijk pas na de tweede wereld oorlog ontwikkeld tot wat zij op het moment is. Voor die tijd werden zieke kinderen behandeld als zieke volwassenen en was er meer sprake van zorg dan geneeskunde. Fondsenwerving heeft altijd een zeer belangrijke rol gespeeld in het Sophia. Tot ver in de 20e eeuw was het ziekenhuis een particuliere instelling en draaide bijna uitsluitend op gulle giften. Ook nu speelt fondsenwerving nog steeds een belangrijke rol. Extra gelden zijn nodig om wetenschappelijk onderzoek te kunnen blijven doen. Daarnaast worden projecten op het gebied van patiëntenzorg ondersteunt zoals de optimale begeleiding van ouders, ontspanning van de kinderen en de aankleding van verpleegafdelingen.

Tijdsbeeld
De geschiedenis van de kindergeneeskunde is sinds de 2e helft van de 19e eeuw nauw verbonden met de sociaal-economische ontwikkelingen in West-Europa. Het was de tijd van de industriële revolutie en er vond een massale verplaatsing van de bevolking van het platteland naar de stad plaats. De armoede was enorm, met als gevolg woningproblematiek, werkloosheid en zeer slechte hygiënische omstandigheden. Vele gezinnen in Rotterdam leefden onder erbarmelijke omstandigheden in de sloppenwijken van de stad. De kindersterfte was hoog: 50 % van alle overledenen was jonger dan 10 jaar. Alleen het werkende deel van de bevolking mocht profiteren van overheidsmaatregelen op geneeskundig gebied. Zieke kinderen werden thuis 'verzorgd'. Alleen als een kind niemand had om op terug te vallen of er geen geld was, werd er een beroep gedaan op een instelling voor ziekenzorg. Tijdens de opleiding van een arts werd nauwelijks aandacht besteed aan kinderen, laat staan dat hij ze te zien kreeg.

Het eerste kinderziekenhuis in de Hoogstraat (1863-1866)
In deze context start de geschiedenis van het Sophia. In 1863 besluiten 7 notabelen, onder de bezielende leiding van Dr. De Monchy, tot de oprichting van een kinderziekenhuis. Gevestigd aan de Hoogstraat (huidige koopgoot) op de eerste etage boven een meubelwinkel. Het hele ziekenhuis omvatte twee ziekenzaaltjes (8 bedden), een keuken en een privaat. Voor frisse lucht, zonlicht en beweging gingen de patiëntjes naar de, een paar huizen verder gelegen, 'tuin met speelgoed' van een van de oprichters. Ook voor de personeelsleden van het eerste uur was het behelpen. Het waren vrouwen en meisjes van lage komaf die de ziekenverpleging in de praktijk hadden aangeleerd en die  geen enkele theoretische kennis hadden. De geneesheer en de heelkundige waren slechts parttimers.  

Patiëntjes
Wie waren die eerste patiëntjes van het ziekenhuis? In het Reglement staat dat alleen kinderen tussen de 2-12 jaar voor opname in aanmerking komen. Uitgesloten zijn kinderen met schurft, kinkhoest, evenals de zogenaamde slepende ziektegevallen. Gemiddeld verbleven de kinderen ca. 2 maanden in het ziekenhuis. Er was ook een polikliniek voor directe behandeling. De kosten van 40 cent per dag werden alleen berekend aan ouders van kinderen die dit konden betalen. Het ziekenhuis draaide bijna volledig op geld uit liefdadigheid. Vaste donateurs maar ook inzamelingsacties vanuit de gegoede stand hielpen mee om het ziekenhuis voor kinderen te bekostigen.

Koningin Sophia (1869)
Koninklijk bezoek viel het Kinderziekenhuis ten deel in december 1869 toen Koningin Sophia 'de inrichting tot in de kleinste bijzonderheden in ogenschouw nam'. Zij schonk het ziekenhuis  ƒ100,- en een naaimachine. Als tegengeschenk, dat vanzelfsprekend niets mocht kosten, deed het bestuur het aanbod om de naam van Hare Majesteit aan het Kinderziekenhuis te verbinden. Vanaf 1870 prijkte er op de gevel de naam: Sophia Kinderziekenhuis.

Westersingel I(1878-1937)In 1876 werd gestart met de bouw van het nieuwe, zeer kindvriendelijke, kinderziekenhuis. Grote lichte zalen, een tuin, een operatie kamer en de mogelijkheid tot dagelijks bezoek van de ouders. Een ziekenhuis met ambitie maar met geen cent in kas. In 1878 werd het half ingerichte ziekenhuis geopend. Geld voor de exploitatie was er niet.

Kindergeneeskunde aan het einde van de 19e eeuw/ begin 20e eeuw
Infectie was de grootste zorg. Door de overvolle ziekenzaaltjes baande de ene na de andere infectieziekte zich een weg. Het begrip bacterie was nog nauwelijks doorgedrongen, laat staan dat therapie en preventie maar enigszins daarop gericht waren. Er werd nog gewerkt met aderlaten, bloedzuigers en met de warme verstoving van ledematen. Daarnaast ging ook voeding een steeds belangrijkere rol spelen in de behandeling. Er werd bier en wijn geschonken. Niet om de artsen op te vrolijken maar als therapeutische toepassing bij de patiëntjes.

Nieuwe behandelmethoden
Ondanks het altijd aanwezige probleem van geldgebrek gaat de wetenschap door en deden nieuwe behandelmethoden hun intrede. Naast het puur verplegen van patiënten werd er nu ook gezocht naar therapieën die bepaalde ziektes kunnen voorkomen en genezen. Het Sophia kreeg zijn eerste, zij het zeer bescheiden laboratorium voor bacteriologisch onderzoek en er werd een röntgenapparaat aangeschaft. Langzaam maar zeker werd de kindergeneeskunde een volwaardig wetenschappelijk specialisme. Eenvoudige ingrepen werden nu uitgevoerd door huisartsen en gezondheidsorganisaties.

Kindergeneeskunde 2e helft 20e eeuw
De periode na de oorlog wordt gekenmerkt door de omslag van particulier ziekenhuis naar een ziekenhuis onder academische vlag. De exploitatiekosten waren zo hoog opgelopen dat het erop of eronder was. Het hoofd kon net boven water gehouden worden door contributanten en begunstigers. Liefdadigheid was niet meer toereikend om een ziekenhuis draaiende te houden. In 1967 kwam het ziekenhuis in rijkshanden.

De medische wetenschap maakte na de Tweede Wereldoorlog een stormachtige ontwikkeling door. We zien de kinderarts steeds meer op zoek gaan naar specifieke oorzaken en nauwkeurigere differentiatie tussen de verschillende klinische beelden. Meer en meer aandoeningen konden worden behandeld. De ontwikkeling op het gebied van nieuwe behandelmethoden had ook te maken met het beschikbaar komen van nieuwe medicijnen. Door de toenemende kennis ontwikkelden verschillende aandachtsgebieden in de kindergeneeskunde zich tot deelspecialismen. Nieuwe terreinen als röntgenologie en bacteriologie groeiden uit tot een veelvoud van specialismen, sub en superspecialismen. In de jaren 50 zouden vooral de specialismen op het terrein van de röntgenologie, de oogheelkunde en de kindercardiologie opmars maken.

In deze periode werden ook de eerste fondsen opgericht om de mogelijkheden van het zieke kind iets uitgebreider te maken dan de vaste richtlijnen aangaven.

Dr. Molewaterplein (1994-……)
In 1994 verhuist het Sophia naar haar huidige behuizing. Als onderdeel van het Erasmus MC, kan het Sophia bogen op een bijzondere academische traditie. Het beschikt over unieke faciliteiten en specialisten van internationaal niveau. Het Sophia Kinderziekenhuis geldt dan ook als autoriteit op het gebied van kindergeneeskunde en -chirurgie, kinder- en jeugdpsychiatrie en verloskunde.