Pesten op de kleuterschool

Ook kleuters pesten en worden gepest

Pesten kinderen op de kleuterschool? Wie pesten er op de kleuterschool? Waarom pesten kleuters? De eerste vraag kan drs. Pauline Jansen van de afdeling Kinder- en Jeugdpsychiatrie al beantwoorden: "Ja, de eerste resultaten van ons onderzoek wijzen uit dat één op de tien kinderen slachtoffer is van pesten en dat één op zeven kinderen zelf pest. Dat zijn belangrijke uitkomsten, want er is nog heel weinig bekend over pesten door jonge kinderen."

In Zwitserland is al eens een studie uitgevoerd die ook heeft aangetoond dat kinderen van rond vijf jaar pesten en gepest worden. "Maar verder is pestgedrag op zulke jonge leeftijd nog weinig onderzocht", aldus Pauline. "Wij willen ook graag gaan kijken waaróm kinderen pesten. We zijn met name benieuwd of gehechtheid en de emotionele en morele ontwikkeling een rol spelen."

Tot nu toe zijn alleen de vragenlijsten geanalyseerd die leerkrachten hebben ingevuld over in totaal 9.000 kinderen uit groep 2 van de basisschool. Het tweede deel van het onderzoek vindt plaats in samenwerking met Generation R, een langlopend onderzoeksproject van het Erasmus MC Sophia. Het verzamelen van gegevens onder ongeveer 7.000 kinderen die meedoen aan de Generation R Studie is nog in volle gang. Omdat dit over enkele jaren loopt, zijn deze data pas eind volgend jaar beschikbaar. Dan kan Pauline veel meer vertellen.

Fysiek en verbaal

"We weten dus wel dat circa 10 % van de kleuters slachtoffer is van pesten en ongeveer 15 % van de kinderen pest", vertelt de onderzoekster. "Er zijn verschillende vormen van pesten: fysiek pesten, bijvoorbeeld duwen en slaan, verbaal pesten, dat kan zijn uitschelden of treiteren, relationeel pesten, dan wordt een kind bijvoorbeeld buitengesloten bij het spelen, en objectgerelateerd pesten, waarbij spulletjes worden afgepakt of verstopt. Die laatste vorm komt bij kleuters nog niet veel voor, maar de andere drie vormen wel."

Verder kan Pauline al vertellen dat jongetjes relatief vaker pesten en gepest worden. Ook kinderen van niet-Nederlandse ouders zijn relatief vaker betrokken bij pesten, zo blijkt uit de eerste onderzoeksresultaten. "We zien ook dat kinderen die uit lagere sociaal-economische milieus komen vaker pesten en gepest worden, net als kinderen die in het algemeen wat moeilijker gedrag laten zien, zoals emotionele en aandachtsproblemen."

Poppeninterview

Bij de deelnemers aan het Generation R onderzoek wordt op 5-jarige leeftijd onder andere een poppeninterview afgenomen, omdat het moeilijk is om aan zulke jonge kinderen vragen te stellen over gedrag en gevoelens. Pauline: "Pop Iggy zegt dan bijvoorbeeld 'ik hou van chocola', en pop Ziggy 'ik hou niét van chocola' en vraagt dan aan de kleuter: 'hou jij van chocola?'. We zien dat kinderen heel erg opgaan in dat spel, en ook antwoord geven op vragen zoals: ben je wel eens verdrietig of: word je wel eens gepest door andere kinderen op school?" Pauline is erg benieuwd of kinderen en leerkrachten hetzelfde zeggen over hun betrokkenheid bij pestgedrag.

Het leuke van dit project is volgens de onderzoekster dat het implicaties heeft. Als is aangetoond dat kleuters pesten, kan bijvoorbeeld met de GGD worden afgesproken om eerder met de antipestprogramma's te starten die nu nog alleen voor oudere kinderen zijn. "Ik denk dat niet alle ouders zich er bewust van zijn dat kleuters al pestgedrag vertonen", aldus Pauline. "Daarom willen we het onderzoek niet alleen in een wetenschappelijk tijdschrift publiceren, maar maken we ook een Nederlandstalige publieksversie."

Onderzoeksgeld

De bijdrage van de Vrienden van het Sophia was zeer welkom en belangrijk voor de start van het onderzoek. "Anders had het projectvoorstel misschien nog op de plank gelegen", zegt Pauline. "Nu zijn we al volop aan de slag. Eind 2011 hoop ik de eindconclusies te hebben."