Gissen is missen, meten is weten

Hoe geeft een kind aan hoeveel pijn het heeft? Huilen is een graadmeter, maar het ene kind huilt eerder dan het andere. Bernadette de Mol is als pijnconsulente bij de anesthesie mede verantwoordelijk voor de postoperatieve pijnbestrijding. Ze vertelt: ‘We meten de pijn met pijnmeetinstrumenten. Een van die instrumenten is de gezichtjesschaal die wordt gebruikt bij kinderen van 4 tot 8 jr. Gezichtsuitdrukkingen geven op die schaal de mate van pijn weer. Aan de hand van het gezichtje dat het kind aanwijst, onderneemt de verpleegkundige actie of niet.’

Als een patiëntje de gezichtjesschaal een gezicht aanwijst dat hevige pijn uitdrukt, wordt de pijnconsulente gebeld. De Mol: ‘We kijken dan ter plekke of het kind pijn heeft, of er iets anders aan de hand is. Is het kind onrustig, is het verdrietig, mist het zijn vader, zijn moeder? Loopt de pomp die de pijnstillende medicatie toedient wel goed? Of zit het gips te strak? 

De pijnladder werkt in stappen, te beginnen met eenvoudige pijnbestrijders als paracetemol en ontstekingsremmers; de tweede stap is een lichte opioïde en de derde stap is een sterk opioïde zoals morfine. Dat is dus ook hoe wij hier de pijnstilling geven. We weten alleen of iemand pijn heeft als we pijn meten en dat pijn meten doen we dus onder andere met die gezichtjesschaal.’ 

Is pijn van alle meetbare dingen niet het meest abstracte? Wat voor de een pijn is, is het voor de ander misschien niet. ‘Dat klopt,’ zegt De Mol. ‘Pijn is voor een groot deel ook angst en onrust, maar de instrumenten waarover we het hebben zijn wel gevalideerd. Door onderzoek is bewezen dat wat men aanwijst overeenkomt met wat men voelt. Kinderen van nul tot vier zijn nog niet in staat om uit te drukken hoe ze zich voelen. Daar hebben we de observatieschalen voor. Dan kijken we aan de hand van een aantal punten: hoeveel pijn heeft het kind? Je kijkt dan naar dingen als de beweging, naar de uitdrukking van het gezicht, naar de spierspanning.’

Stichting Vrienden heeft de pijnconsulenten nu in de gelegenheid gesteld om ‘pijnpennen’ aan te schaffen. Balpennen uitgerust met een uitrolbare gezichtjesschaal. ‘Altijd bij de hand dus.